İlk Yardım Bilgisi
Soğuk, sıcak ve yanıklar
Hava koşullarını hazırlığın bir parçası yapın; üşüme, sıcak etkilenmesi ve yanığı doğru ayırt edin. MEB 11.5, 11.12 ve diğer acil durumlar.
11.5 Donmalar
Donma, soğuğa maruz kalan bir bölgede dokunun zarar görmesidir. Parmaklar, kulaklar ve burun gibi açıkta kalan veya dolaşımı etkilenen bölgeler risk taşıyabilir. Hipotermi ise vücudun genel ısısının tehlikeli biçimde düşmesidir; yalnızca belirli bir parmağın üşümesinden daha geniş bir sorundur. İki durum birlikte görülebilir. Bu ayrım, hem yerel doku değişikliğini hem de kişinin konuşma, davranış ve genel durumunu izlemeyi gerektirir.
Risk yalnızca hava sıcaklığına bağlı değildir. Rüzgâr ısı kaybını artırabilir; ıslak giysi, hareketsiz bekleme, yorgunluk ve yetersiz korunma da etkili olur. Bahar ayında yağmur altında uzun süre kalmak bile önemli olabilir. Önleme için hava tahmini ve rota süresi değerlendirilir, kuru yedek giysi hazırlanır, baş ve eller korunur. Çok sıkı ayakkabı veya giysi yerine hareketi ve dolaşımı engellemeyen uygun katmanlar seçilir. Terleyip ardından uzun süre ıslak kalmaktan kaçınmak planın parçasıdır.
Yerel soğuk hasarında uyuşma, his azalması, solukluk veya başka renk değişiklikleri, sertleşme ve su toplama görülebilir. Genel soğumada titreme, beceriksizleşme, yürüyüşte bozulma, sersemlik ve konuşmanın değişmesi önemlidir. Kişinin kendisini değerlendirme yeteneği de etkilenebilir; “iyiyim” demesi tek başına yeterli güvence değildir. Ciddi etkilenme, bilinç değişikliği veya olağan dışı solunum varsa 112 aranır. Titremenin azalması her zaman iyileşme olarak yorumlanmaz; genel durum birlikte değerlendirilir.
İlk amaç, devam eden soğuk etkisini güvenle azaltmaktır. Kişi rüzgârdan ve yağıştan korunur, soğuk zeminle teması azaltılır; uygun koşullarda ıslak giysiler kuru olanlarla değiştirilir. Hareketler nazik olmalıdır. Donmuş bölge karla ovulmaz, masaj yapılmaz ve doğrudan ateşe veya güçlü ısı kaynağına dayandırılmaz. His kaybı olan doku, aşırı ısıyı fark edemeyebilir. Su toplamış alanlar patlatılmaz. Isıtma ve sevk kararı ciddi vakalarda sağlık görevlisinin yönlendirmesiyle yürütülür.
Alkol, soğuktan korunma veya ısınma yöntemi değildir. Bilinci bozuk kişiye sıcak içecek dahil ağızdan hiçbir şey verilmez. Donma şüphesi olan bölgeyi zorlayarak yürütmek veya durumu görmek için tekrar tekrar bastırmak uygun değildir. Yardım beklerken solunum ve yanıt verme durumu gözlenir; değişiklikler 112’ye bildirilir. Ortam güvenliyse kişi yalnız bırakılmaz. Grubun bir bölümü yardım getirirken kalanların da soğuğa karşı korunması gerekir; yardım edenlerin üşümesi ikinci bir sorun oluşturabilir.
Örneğin uzun bir yağmurdan sonra arkadaşınız fermuarını kapatmakta zorlanıyor ve cümleleri alışılmadık biçimde yavaşlıyorsa bunu yalnızca moral bozukluğu saymayın. Etkinliği sürdürmek yerine korunaklı alan ve yardım planını öne alın. Sonradan yapılan ekip değerlendirmesinde “neden daha dayanıklı değildi?” sorusu yerine mola, kuru giysi ve hava takibi eksikleri konuşulur. Donmadan korunma, kişinin dayanıklılığını sınamak değil, ısı kaybını zamanında yönetmektir.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.12 Yanıklar
Yanık; ısı, elektrik, kimyasal veya ışın gibi etkilerle dokuların zarar görmesidir. Sıcak çay dökülmesi, sıcak metal yüzeye dokunma, alev veya yoğun güneş etkisi farklı örneklerdir. Yüzeysel yanıkta kızarıklık ve ağrı görülebilir; daha derin hasarda su toplama, renk değişikliği veya his azalması olabilir. Ağrının az olması her zaman hafif yanık anlamına gelmez. Yanığın genişliği, derinliği, yeri ve oluşma nedeni birlikte değerlendirilir.
Korunma, yanıcı ve sıcak malzemelerin düzenli kullanımından başlar. Isınma veya yemek hazırlama alanı yürüyüş yolundan ayrılır; sıcak kaplar devrilmeyecek şekilde yerleştirilir. Yakıt kapları ateşten uzak tutulur ve sıcak yüzeyler dikkatsizce ellenmez. Çocukların ve hayvanların ulaşabileceği yerlerde sıcak sıvı bırakılmaz. Elektrikli araçlarda hasarlı kablo kullanılmaz. Açık alanda güneşten korunmak için uygun giysi, gölge ve güneş koruma alışkanlıkları düşünülür. Küçük görünen hazırlık eksikleri, geniş yanıklara neden olabilecek olayları başlatabilir.
İlk yardımda önce yakıcı etkinin devam etmesi güvenle durdurulur. Isıyla oluşmuş yanık bölge uygun serin akan suyla soğutulur; buz doğrudan uygulanmaz. Amaç hasarlı bölgedeki ısıyı azaltırken kişiyi gereksiz yere soğutmamaktır. Yanığa yağ, yoğurt, diş macunu veya gelişigüzel krem sürülmez. Su toplamış alanlar patlatılmaz; deriye yapışmış giysi çekilip koparılmaz. Temiz ve yapışmayan bir örtüyle koruma sağlanabilir. Soğutma ve örtme sırasında sağlık görevlisinin yönlendirmesi izlenir.
Geniş veya derin yanıklar, yüz ve hava yolunu etkileyen durumlar, elektrik ve ciddi kimyasal yaralanmalar acil değerlendirme gerektirir. Kapalı alanda duman soluma, ses değişikliği veya nefes güçlüğü varsa ciltte küçük iz bulunsa bile 112 aranır. Elektrik kaynağı güvenli biçimde kesilmeden kişiye dokunulmaz; özellikle yüksek gerilim hattına yaklaşılmaz. Küçük bir elektrik izi, içerideki hasarın küçük olduğunu kanıtlamaz. Ortamda yangın veya elektrik tehlikesi devam ediyorsa korumasız kurtarma denenmez.
Kimyasal temasta maddenin adı, etiketi ve temas biçimi önemlidir. Yardım eden kişi de kimyasala temas etmekten korunur. Deri veya gözle temasta uygun uzaklaştırma ve yıkama işlemi, maddenin niteliğine göre acil yönlendirmeyle yürütülür. Bir asidi başka kimyasalla etkisizleştirmeye çalışmak ısı açığa çıkarabilir ve zararı artırabilir. Ambalaj bilgisi güvenli biçimde sağlık ekibine iletilir; maddeyi yeniden açıp koklamak gerekmez. Gözde ağrı veya görme değişikliği önemsenir.
Örneğin molada sıcak su bacağına dökülen kişinin çevresinde herkes farklı bir ev yöntemi önerebilir. Düzenli yaklaşımda önce sıcak kaynağı uzaklaştırılır, uygun soğutma başlatılır ve yanığın ciddiyeti değerlendirilir. Yarayı göstermek için yapışmış kumaş çekiştirilmez. Kişinin ağrısı, kaygısı ve ısı kaybı da gözetilir. Yanıkta iyi ilk yardımın ölçüsü çok sayıda madde kullanmak değil; etkeni durdurmak, uygun soğutmak, temiz korumak ve gerektiğinde tıbbi yardıma zamanında ulaşmaktır.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →Kendinizi kontrol edin: Yanık üzerine diş macunu sürmek uygun mudur?
Hayır. Uygun soğutma ve gerektiğinde tıbbi yardım esastır; gelişigüzel maddeler uygulanmaz.
Bu konuda çalıştığınız bilgiler, mevcut soru havuzundaki 21, 22, 25 numaralı soruları anlamanıza yardımcı olur.
Konu sınavlarını aç →