İlk Yardım Bilgisi
Isırıklar, böcek sokmaları ve zehirlenmeler
Hayvanlarla güvenli mesafe, kene kontrolü ve zehirlenmede doğru yardım çağrısı. MEB 11.3 ve 11.8 başlıkları.
11.3 Hayvan Isırıkları ve Böcek Sokmaları
Hayvan ısırığı ve böcek sokması aynı tür yaralanma değildir. Isırıkta doku hasarı ve enfeksiyon riski, bazı temaslarda kuduz değerlendirmesi önem taşır. Sokmada ise yerel ağrı ve şişlik yanında bütün vücudu etkileyen alerjik bir yanıt görülebilir. Tehlikenin büyüklüğünü yalnızca yaranın görünümü belirlemez. Küçük bir giriş iziyle birlikte nefes güçlüğü olması, geniş görünen fakat yüzeysel bir çizikten daha acil olabilir.
Korunmanın başlangıcı hayvana mesafe bırakmaktır. Tanımadığınız veya yabani hayvanı beslemek, köşeye sıkıştırmak, yavrusunu tutmak ve yaralı hayvanı elle yakalamaya çalışmak teması artırır. Dinlenme yerinde yiyecekleri kapalı tutmak, ayakkabıyı giymeden kontrol etmek ve çıplak elle taş altına uzanmamak yararlı alışkanlıklardır. Köpeklerle çalışan gruplar hayvanın sağlık ve aşı takibini veteriner hekimle yürütmeli; bu hazırlık insanlarda olay sonrası tıbbi değerlendirme ihtiyacını ortadan kaldırmamalıdır.
Isırık olduğunda önce hayvandan güvenli biçimde uzaklaşılır. Yaranın su ve sabunla temizlenmesi ve gecikmeden sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi önemlidir. Ciddi kanama varsa uygun kanama kontrolü ve acil yardım gerekir. Kuduz veya tetanosla ilgili karar, yaranın görünüşüne bakılarak ekip içinde verilmez; sağlık çalışanı temasın türünü ve aşı geçmişini değerlendirir. Hayvanın türü, temasın zamanı ve olayın koşulları hatırlanabildiği kadar aktarılır. Hayvanı yakalama çabası yeni bir yaralanmaya neden olmamalıdır.
Sokma sonrasında yaygın döküntü, dil veya boğaz çevresinde şişme, ses değişikliği, nefes almada güçlük, baygınlık ya da hızla kötüleşme gelişirse 112 aranır. Kişinin yalnızca sokulan bölgesine bakıp genel durumu gözden kaçırmayın. Yılan ısırığı veya ciddi sokma şüphesinde kişiyi sakin tutmak, hareketi azaltmak ve yardım istemek önemlidir. Yarayı kesmek, zehri emmeye çalışmak, yakmak veya gelişigüzel sıkı bağ yapmak uygun değildir. Başkasına ait ilaç kullanılmaz.
Kene açısından riskli alanlarda kapalı ve açık renkli giysi tercih etmek, dönüşte vücudu ve kıyafetleri kontrol etmek yararlıdır. Tutunmuş kene çıplak elle ezilmez; üzerine kolonya, kimyasal veya yanan cisim uygulanmaz. Uygun biçimde gecikmeden uzaklaştırılması gerekir; bunu yapamayan kişi sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Sonraki günlerde ateş, halsizlik veya başka hastalık belirtileri gelişirse kene teması mutlaka anlatılır. Kenenin çıkarılmış olması, yeni belirtileri görmezden gelmek için neden değildir.
Örneğin bir arkadaşınız arı sokmasından sonra önce konuşabiliyor, kısa süre sonra sesi değişiyor ve nefesi zorlaşıyorsa “şişlik geçsin” diye beklemek yanlıştır. Bir kişi yardım çağırırken diğeri belirtilerin başlangıç zamanını not eder ve kişinin yanında kalır. Buradaki iyi karar, böceğin adını kesinleştirmekten önce yaşamsal değişikliği fark etmektir. Olay sonrası ekip, besin saklama ve temas önleme alışkanlıklarını da gözden geçirir.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.8 Zehirlenmeler
Zehirlenme, bir maddenin vücuda zararlı etki gösterecek biçimde alınması veya vücutla temas etmesidir. Madde ağızdan alınabilir, solunabilir ya da deri ve göz gibi yüzeylerle temas edebilir. Arazide bilinmeyen mantar ve bitkiler, yanlış saklanan kimyasallar, yakıtlar, ilaçlar veya kapalı ortamda oluşan duman ve gazlar risk yaratabilir. Aynı madde herkeste aynı hızda belirti oluşturmayabilir; belirti olmaması her zaman güvende olunduğunu göstermez.
Korunmada etiket ve ambalaj düzeni önemlidir. Yakıtı veya temizlik maddesini içecek şişesine koymak, yanlışlıkla içilmesine neden olabilir. Ürünler kendi ambalajında tutulur, yiyeceklerden ayrı saklanır ve kullanım talimatına uyulur. Doğadaki bir mantarın görüntüsünü fotoğrafa benzetmek, yenilebilir olduğunu kanıtlamaz. Hayvanların yemesi, pişirme, koklama veya küçük bir parça tatma gibi yöntemler güvenilirlik testi değildir. Bilinmeyen bitki ve mantarların tüketilmemesi en anlaşılır korunma kuralıdır.
Bulantı, kusma, karın ağrısı, baş dönmesi, sersemlik, nefes sorunu veya bilinç değişikliği zehirlenmede görülebilir; bunlar başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. İlk yardımcı tanıyı kesinleştirmeye çalışmak yerine maruziyet bilgisini toplar. Hangi madde, hangi yolla, ne zaman ve yaklaşık ne kadar temas etti? Bu bilgiler bilinmiyorsa bilinmediği söylenir. Güvenliyse ürün ambalajı veya etiket bilgisi saklanır; maddeyi tatmak ve yakından koklamak gibi yeni maruziyetler oluşturulmaz.
Ciddi belirti, bilinç veya solunum değişikliği varsa 112 derhal aranır. Zehirlenme hakkında Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114 de bilgi sağlar; acil durumdaki 112 çağrısının yerine geçirilmez. Kişi kusturulmaz, gelişigüzel süt, yiyecek, ilaç veya başka bir madde verilmez. Bilinci bozuk kişiye ağızdan hiçbir şey verilmemesi özellikle önemlidir. Deri veya göze temas durumunda maddenin özelliğine göre uygun uzaklaştırma ve yıkama için acil yönlendirme alınır; başka kimyasalla etkisizleştirme denenmez.
Duman veya gaz bulunan yere korumasız girmek yardım edeni de zehirleyebilir. Kapalı çadır, araç veya başka kapalı alanda yanma cihazı kullanılması tehlikeli gaz birikimine yol açabilir. Karbonmonoksit kokusuna güvenilerek fark edilemez. Böyle bir ortamda birden fazla kişinin başının ağrıması veya fenalaşması çevresel bir tehlikeyi düşündürmelidir. Güvenli alandan yardım çağrılır; kurtarma profesyonel ekiplerin uygun koruyucu donanımıyla yürütülür. İçeri girip durumu denemek güvenli bir değerlendirme yöntemi değildir.
Örneğin molada içilen bir sıvının yakıt kabından geldiği anlaşılıyorsa en büyük hata “hemen kusturalım” diye doğaçlama yapmaktır. Yapılması gereken, maddeyi ve zamanı belirleyip ilgili sağlık hattına anlatmak, kişinin durumunu izlemek ve verilen yönlendirmeyi uygulamaktır. Olay sonrasında yalnızca kimin yanlış içtiği değil, kabın neden yanlış yerde ve etiketsiz bulunduğu konuşulur. Zehirlenmeden korunma, kişisel dikkat kadar anlaşılır saklama düzenine ve ekip alışkanlıklarına da bağlıdır.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →Kendinizi kontrol edin: Zehirlenme şüphesinde kişiyi kusturmak neden doğru bir ilk adım değildir?
Ek zarar oluşturabilir; madde ve belirtiler 112’ye bildirilerek uzman yönlendirmesi alınmalıdır.
Bu konuda çalıştığınız bilgiler, mevcut soru havuzundaki 21, 22 numaralı soruları anlamanıza yardımcı olur.
Konu sınavlarını aç →