İlk Yardım Bilgisi
Boğulma, solunum yolu ve bilinç değişiklikleri
Solunumun ve bilincin bozulduğunu fark etmek, yardım çağrısını geciktirmemek demektir. MEB 11.4, 11.9, 11.10 ve diğer acil durumlar.
11.4 Boğulmalar
Boğulma, solunumun engellenmesi veya yetersiz kalması nedeniyle vücudun oksijensiz kalabildiği bir durumdur. Bu başlıkta özellikle suda boğulma ele alınır. Tehlike yalnızca denizde ve derin sularda ortaya çıkmaz; akarsu, gölet, su kanalı ve kaygan kıyılar da risk taşır. Yüzme bilmek, akıntı, soğuk su, yorgunluk veya yaralanma karşısında kişiyi her koşulda güvende tutmaz. Suya yakın etkinliklerin planında bu etkenler birlikte değerlendirilir.
Korunmada en önemli adım, güvenli olmayan suya girmemektir. Uyarılar ve yasaklar dikkate alınır; yalnız yüzülmez, alkol etkisindeyken suya girilmez. Kıyıda hareket ederken kaygan yüzeyler ve dengesiz zemin fark edilmelidir. Bir grupta yüzme bilen kişinin olması, herkes için kurtarma güvencesi sayılmaz. Çocuklar ve yüzme bilmeyenler için yakın gözetim gerekir. Uygun can yeleği gibi koruyucular, kullanılacak su etkinliğinin gereğine göre önceden hazırlanmalıdır.
Suda zorlanan birini gören kişi önce kendi güvenliğini değerlendirir. Eğitim, ekipman ve uygun koşul yoksa suya atlamak ikinci bir kazazedeye yol açabilir. 112 aranır, varsa cankurtarana veya eğitimli kurtarma ekibine haber verilir. Güvenli kıyıdan yardım olanağı değerlendirilirken kendi dengeniz korunmalıdır. Suya girerek kurtarma, akıntıyla mücadele ve kişiyi çekme teknikleri bu yazıdan uygulanacak beceriler değildir. Yardım çağrısını birine açıkça görev olarak vermek zaman kaybını önler.
Kişi güvenli alana çıkarıldığında bilinç ve normal solunum durumu önemlidir. Seslenmeye yanıt vermemesi, normal nefes almaması veya yalnızca düzensiz iç çekmelerin görülmesi acil olarak 112’ye bildirilir. Telefon hoparlöre alınarak görevlinin temel yaşam desteği yönlendirmesi izlenir; mevcut eğitimli ilk yardımcı devreye girer. Uygun otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa cihazın komutları takip edilir. Sudan çıkarılmış olmak, sağlık riskinin bittiği anlamına gelmez; özellikle öksürük, nefes güçlüğü, belirgin halsizlik veya bilinç değişikliği tıbbi değerlendirme gerektirir.
Akciğerdeki suyu boşaltmak amacıyla kişiyi ters çevirmek, karnına basmak veya uzun süre su çıkarmaya çalışmak doğru bir öncelik değildir. Bu girişimler gerekli solunum ve dolaşım yardımını geciktirebilir. Soğuk ve ıslaklığın etkisi de düşünülerek kişi ek ısı kaybından korunur. Dalış, düşme veya çarpma olasılığı varsa boyun ve omurga yaralanması ihtimali ekibe söylenir; gereksiz hareketten kaçınılır. Bilinci tam açık olmayan kişiye yiyecek veya içecek verilmez.
Bir gölet kıyısındaki örnekte, biri suya düşerken diğerlerinin ilk tepkisi topluca suya koşmak olabilir. Düzenli yaklaşımda bir kişi 112 ile görüşür, biri güvenli kıyıdan konumu izler ve eğitimli kurtarıcıya bilgi verir. Kurtarılan kişinin ilk yanıtı, solunumu ve sonradan değişen belirtileri not edilir. Öğrenilecek temel ilişki şudur: güvenli kurtarma, erken çağrı ve uygun ilk yardım birbirini tamamlar; hiçbiri diğerinin yerine geçmez.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.9 Solunum Yolu Tıkanıklıkları
Solunum yolu tıkanıklığı, havanın akciğerlere ulaşmasını engelleyen veya azaltan bir durumdur. Yemek parçası ya da başka bir yabancı cisim nedeniyle aniden ortaya çıkabilir. Havanın bir kısmının geçebildiği durum ile tamamen ya da ciddi biçimde engellendiği durum arasında önemli fark vardır. Bu nedenle yalnızca kişinin boğazını tutmasına bakılmaz; konuşup konuşamadığı, nefes alıp alamadığı ve öksürüğünün etkili olup olmadığı değerlendirilir. Hızla değişebilen bir olay olduğu için kişi yalnız bırakılmaz.
Kişi güçlü biçimde öksürebiliyor, konuşabiliyor ve nefes alabiliyorsa öksürmesi teşvik edilir; durumu yakından izlenir. Etkili öksürük, vücudun yabancı cismi uzaklaştırma girişimidir. Böyle bir anda ağza yiyecek veya içecek vermek, kişiyi telaşla sarsmak ya da gelişigüzel müdahale etmek uygun değildir. Öksürük zayıflarsa, konuşma ve solunum bozulursa durum yeniden değerlendirilir. “Bir kez öksürdü, sorun kalmadı” diye hemen başka işe dönülmez.
Konuşamama, nefes alamama, ses çıkaramayan veya etkisiz kalan öksürük ciddi tıkanıklığı düşündürür. Çevreden yardım istenir ve 112 çağrısı geciktirilmez. Bir kişiye arama görevi verilmesi, diğerinin yaralıya odaklanmasını kolaylaştırır. Telefonda “yemek yerken aniden başladı, konuşamıyor” gibi gözleme dayalı bilgi kullanılır. Kişinin bilinci kapanırsa durumun değiştiği hemen belirtilir; normal solunum değerlendirilir ve görevlinin temel yaşam desteği yönlendirmesi izlenir.
Ciddi tıkanıklık için uygulanan ilk yardım hareketleri kişinin yaşına, beden özelliklerine ve bilinç durumuna göre değişir. Bu teknikler yetkili uygulamalı eğitimde öğrenilir. Eğitimli kişi bildiği uygun yöntemi kullanırken acil çağrı sürdürülür; eğitim almamış kişi 112 görevlisinin yönlendirmesine uyar. Bir yetişkine ait hareketi bebeğe aynı biçimde uygulamak doğru değildir. Yalnızca metindeki bir hareket adını duymuş olmak, o hareketin güvenli ve doğru uygulanabildiği anlamına gelmez.
Ağız içine görmeden parmak sokmak yabancı cismi daha derine itebilir veya yaralanmaya neden olabilir. Su içirerek aşağı indirmeye çalışmak, kişinin sırtına gelişigüzel vurmak veya baş aşağı sallamak da güvenli bir genel çözüm değildir. Cisim çıktığında bile devam eden öksürük, nefes sorunu, ağrı veya kişinin kötü hissetmesi sağlık değerlendirmesi gerektirir. Müdahaleden sonra belirti geçmesini izlemek, yaşanan olayı yok saymak anlamına gelmez. Sağlık çalışanına olayın seyri anlatılır.
Korunmada lokmaları uygun büyüklükte almak, yiyeceği iyi çiğnemek, ağzı doluyken konuşmamak ve yürürken aceleyle yemek yememek yararlıdır. Çocukların küçük cisimlere erişimi önlenmeli; bilinen yutma güçlüğü olan kişi kendi sağlık planına göre hareket etmelidir. Arazi molası örneğinde oturup sakin yemek için zaman ayırmak, grubun hareket halindeyken atıştırmasını zorunlu kılmaktan daha güvenlidir. Bu konunun temel dersi, etkili öksürük ile ciddi tıkanıklığı ayırt etmek ve değişen duruma göre gecikmeden yardım düzenlemektir.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.10 Bilinç Bozuklukları
Bilinç, kişinin kendisinin ve çevresinin farkında olması ve uygun yanıt verebilmesidir. Bilinç bozukluğu yalnızca tamamen bayılmak değildir; dalgınlık, anlamsız konuşma, aşırı uyku hali, yer ve zamanı karıştırma veya seslenmeye alışılmadık tepki verme de önemlidir. Kişinin normal davranışıyla belirgin fark, ilk yardımcıya değerli bilgi verir. Dışarıdan sakin görünen biri sorulara uygun yanıt vermiyorsa yalnızca dinleniyor kabul edilmemelidir.
Nedenler arasında baş yaralanması, kan şekeri değişikliği, sıcak veya soğuk etkilenmesi, zehirlenme, nöbet ve dolaşım sorunları bulunabilir. İlk yardımcı bunları kesin tanı olarak ayırmaya çalışmaz. Önce çevre güvenliğini sağlar, kişiye seslenerek yanıtını ve normal solunumunu değerlendirir. Ne zaman başladığı, düşme veya çarpma olup olmadığı, görülen belirtiler ve bilinen önemli sağlık bilgileri toplanır. Kimliği veya geçmişi bilinmeyen kişiye tahminle hastalık adı konulmaz.
Seslenmeye yanıt vermeyen kişide 112 çağrısı geciktirilmez. Normal solunum yoksa ya da yalnızca aralıklı, düzensiz iç çekmeler varsa bu açıkça bildirilir. Telefon hoparlöre alınarak temel yaşam desteği yönlendirmesi izlenir. Otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa cihazın sesli ve görsel komutları yardımcı olur. Normal solunumu olan fakat bilinci kapalı kişide de hava yolunun korunması ve izlem gerekir; uygun pozisyon, özellikle düşme veya omurga yaralanması olasılığında, eğitim ve 112 yönlendirmesiyle belirlenir.
Bayılma kısa süreli olabilir; ancak nedenini ve güvenli biçimde toparlanıp toparlanmadığını değerlendirmek gerekir. Kişi hemen ayağa kaldırılmaz, yüzüne tokat atılmaz veya kolonya gibi kokulu maddelerle zorla uyandırılmaya çalışılmaz. Bilinci tam açık değilse su, yiyecek ve ilaç verilmez. Ağızdan verilen bir şey solunum yoluna kaçabilir. Yardım beklerken kişi yalnız bırakılmaz; yanıt verme ve solunumdaki değişiklikler izlenir. “Şimdi iyi görünüyor” demek, önemli belirtilerin aktarılmasını gereksiz kılmaz.
Nöbet sırasında kişinin çevresindeki yaralayıcı nesneler güvenle uzaklaştırılır; hareketleri zorla engellenmez. Ağzına kaşık, bez, parmak veya başka eşya sokulmaz. Başlangıç ve bitiş zamanını gözlemek sağlık ekibi için yararlıdır. Nöbetin uzaması, tekrarlaması, kişinin kendine gelmemesi, solunum sorunu veya yaralanma acil yardım gerektirir. İlk kez görülen nöbet de sağlık değerlendirmesi ister. Nöbet sonrasında yorgunluk ve şaşkınlık olabilir; solunum izlenir, sakin iletişim sürdürülür.
Örneğin günün sonunda bir arkadaşınız aynı soruyu tekrar soruyor ve yürüdüğü yeri hatırlamıyorsa bunu yorgunlukla açıklayıp grubu sürdürmeyin. Etkinliği durdurup güvenli değerlendirme yapın ve gerekli yardımı çağırın. Başka bir kişinin “daha önce de olmuştu” demesi yeni olayın aynı nedenden kaynaklandığını kanıtlamaz. Öğrenilmesi gereken, bilinçteki değişikliği erken fark etmek, kişiye ağızdan gelişigüzel bir şey vermemek ve gözlenen seyri sağlık ekibine doğru aktarmaktır.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.14 Diğer Acil Durumlar
Acil durumlar yalnızca görünür yaralanmalardan ibaret değildir. Kişi yürürken, yemek yerken veya dinlenirken bir hastalık belirtisi başlayabilir. İlk yardımın görevi hastalığın adını kesinleştirmek değil, tehlike işaretini fark edip uygun yardımı başlatmaktır. Yeni başlayan ağır belirti, bilinç değişikliği, normal olmayan solunum veya hızlı kötüleşme ciddiye alınır. Kişinin “daha önce de olmuştu” demesi değerlendirme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Etkinlik hedefi, sağlık ihtiyacının önüne geçirilmez.
Göğüste yeni başlayan baskı veya ağrı; nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ya da belirgin güçsüzlükle birlikte olabilir. Her belirti herkeste aynı görünmez. Böyle bir durumda faaliyet durdurulur, kişi zorlanmadan dinlendirilir ve 112’den yardım istenir. Kendi aracını sürmesi veya yürüyerek toparlanması beklenmez. Başkasına ait ilaç verilmez; kişinin bilinen tedavisi ve mevcut ilaçları görevliye bildirilir. Yardım beklerken bilinç ve solunum izlenir; değişiklik olursa anlatılır.
İnmede yüzün bir yanında ani kayma, bir kol veya bacakta güçsüzlük, konuşmanın bozulması, ani görme ya da denge sorunu görülebilir. Belirtilerden birinin bile yeni başlaması önemlidir. 112 aranır ve başlangıç zamanı, bilinmiyorsa kişinin son normal görüldüğü zaman bildirilir. Belirtilerin bir süre sonra azalması olayı önemsiz kılmaz. Kişiye yürüyüş testi yaptırmak veya “biraz uyusun geçer” diye beklemek doğru değildir. Yutma etkilenebileceğinden gelişigüzel yiyecek ve içecek verilmez.
Sıcak çarpması, vücudun ısıyı yeterince uzaklaştıramadığı ve ciddi hastalık gelişebildiği bir tablodur. Sıcak ortamda şaşkınlık, bayılma, nöbet, belirgin güçsüzlük veya kötüleşme varsa 112 çağrılır. Kişi güvenle serin ve hava akımı olan yere alınır, fazla giysiler gevşetilir ve uygun soğutma desteklenir. Sıcak çarpması şüphesinde ağızdan içecek verilmez. Korunmak için etkinliği daha serin saatlere almak, gölge ve mola düzenlemek, su erişimini önceden planlamak önemlidir.
Kan şekeri sorunları terleme, titreme, güçsüzlük, davranış değişikliği veya bilinç bozukluğu yapabilir. Bu belirtiler başka nedenlerle de görülebildiği için yalnızca tahminle ilaç veya insülin uygulanmaz. Bilinci açık olan ve bilinen diyabeti bulunan kişinin hekimince düzenlenmiş kişisel planı önemlidir; yutamayan veya bilinci bozuk kişiye ağızdan bir şey verilmez ve acil yardım istenir. Kronik hastalığı olan katılımcının planını etkinlik öncesinde düşünmesi, gerekli malzemesini yanında bulundurması ve destek ihtiyacını uygun kişilerle paylaşması yararlıdır.
Göz, kulak veya buruna yabancı cisim kaçması da doğada karşılaşılabilecek bir durumdur. Gözde saplanmış cisim çıkarılmaz, göz ovuşturulmaz; keskin araçlarla müdahale edilmez. Kimyasal temas, şiddetli ağrı veya görme değişikliği acil değerlendirme gerektirir. Örneğin rüzgârda gözüne bir şey kaçan kişinin gözünü sertçe ovması durumu ağırlaştırabilir. Bu farklı olayların ortak noktası, etkilenen kişiyi zorlamamak, uygun yardım istemek ve gözlenen bilgiyi sağlık çalışanına açıkça aktarmaktır.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →Kendinizi kontrol edin: Seslenmeye yanıt vermeyen ve normal nefes almayan kişide hangi yardım geciktirilmemelidir?
112 çağrısı ve görevlinin yönlendirdiği temel yaşam desteği geciktirilmemelidir.
Bu konuda çalıştığınız bilgiler, mevcut soru havuzundaki 21, 22, 24 numaralı soruları anlamanıza yardımcı olur.
Konu sınavlarını aç →