İlk Yardım Bilgisi
Yaralar, kanamalar, kırıklar ve burkulmalar
Görünen yaranın yanında kişinin genel durumunu da değerlendirin. MEB 11.6, 11.7 ve 11.11 başlıkları.
11.6 Kırıklar, Burkulmalar ve Çıkıklar
Kırık, kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Burkulmada eklemi destekleyen bağ ve dokular zorlanır; çıkıkta ise eklem yüzeylerinin normal ilişkisi bozulur. Ağrı ve şişlik üçünün de belirtisi olabileceğinden yalnızca bakarak kesin ayrım yapmak çoğu zaman mümkün değildir. Şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı ve üzerine basamama önemlidir; ancak şekil değişikliği görülmemesi kırık olmadığını kanıtlamaz. İlk yardımın amacı tanı koymak değil, hasarın artmasını önleyip uygun değerlendirmeye ulaşmaktır.
Arazide düzensiz zemin, kaygan taş, yorgunluk ve uygun olmayan ayakkabı düşmeye katkıda bulunabilir. Aceleyle iniş yapmak, görüş alanı sınırlıyken ilerlemek veya ağır yükle dengesiz hareket etmek riski artırır. Korunma için rota katılımcıların durumuna göre seçilir, zemin değerlendirilir ve mola planlanır. Herkesin aynı hızda yürümeye zorlanması güvenli değildir. El ve ayakları olası sıkışma noktalarından uzak tutmak, ekipman taşırken çevreyi kontrol etmek de yaralanmayı önlemeye yardım eder.
Yaralanma olduğunda önce faaliyeti durdurun ve olay yerinin güvenliğini sağlayın. Yaralıdan hareketi denemesini veya ağrıya rağmen üzerine basmasını istemeyin. Bölgeyi bulunduğu biçimde korumak ve hareketini azaltmak esastır. Eğrilmiş uzvu düzeltmek, çıkığı yerine oturtmaya çalışmak veya masajla açmak zarar verebilir. Uygun destek ve sabitleme yöntemleri eğitimli kişilerce uygulanır; dolaşımı sıkıştıran gelişigüzel bağlar yapılmaz. Açık kırıkta görünen kemik içeri itilmez, yara temiz örtüyle korunur.
Belirgin şekil bozukluğu, açık yara, ciddi ağrı, yüksekten düşme veya genel durumda bozulma varsa 112’den yardım istenir. Yaralı bölgenin ötesinde uyuşma, olağan dışı solukluk veya soğukluk fark edilirse sağlık görevlisine bildirilir. Kanama varsa kanama ilk yardımının ilkeleri ayrıca değerlendirilir. Boyun ve omurga yaralanması şüphesinde kişi gereksiz yere kaldırılmaz veya döndürülmez. Kişinin rahat görünmesi, çarpmanın etkisini tamamen dışlamaz; olayın nasıl gerçekleştiği de önemlidir.
Örneğin patikada bileği dönmüş bir kişi birkaç adım sonra ağrısının arttığını söylüyorsa “biraz yürürsen açılır” önerisi yapılmaz. Önce dinlenme ve güvenli yardım düzeni kurulur. Araç yakında olsa bile yaralıyı omuzlara alıp en kısa yoldan taşımak her zaman en güvenli seçenek değildir. Yolun eğimi, yardım edeceklerin durumu ve yaralanmanın niteliği birlikte değerlendirilir. Gerekirse profesyonel ekibin erişimi için konum ve yaklaşma yolu hazırlanır.
Sık hatalardan biri, burkulmanın önemsiz sayılması ve çıkığın herkes tarafından düzeltilebileceğinin düşünülmesidir. Bir diğeri, ağrıyı kişinin dayanıklılığıyla ilişkilendirip yardım istemesini geciktirmektir. Doğru yaklaşımda ağrının yeri, başlangıcı, olayın zamanı ve gözlenen değişiklikler kaydedilir. İlk yardımcı kişiyle sakin biçimde iletişim kurar, hava koşullarından korunmasını sağlar ve yalnız bırakmaz. Kırık, burkulma ve çıkık farklı tanılar olsa da sahadaki ortak ilke, zorlamadan koruma ve uygun sağlık değerlendirmesidir.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.7 Yaralanmalar
Yaralanma; düşme, çarpma, kesilme, delinme, ezilme veya benzeri dış etkilerle vücut dokularının zarar görmesidir. Deri bütünlüğünün bozulduğu açık yaralar görülebilir; kapalı yaralanmalarda ise cilt sağlam görünürken alttaki dokular etkilenebilir. Yüzeysel sıyrık ile derin delici yaralanmanın gerektirdiği değerlendirme aynı değildir. Yaranın boyutu kadar oluşma biçimi, bulunduğu bölge, kirlenme ve kişinin genel durumu da önem taşır. Az kanama olması, ciddi hasarı tek başına dışlamaz.
İlk değerlendirme olay yerinin güvenliğiyle başlar. Kesici cisim, hareketli araç, düşen taş veya başka bir tehlike sürüyorsa korumasız yaklaşılmaz. Kan ve vücut sıvılarıyla temas olasılığında eldiven kullanılır. Yaralıya ne yapacağınız kısa biçimde anlatılır, mahremiyeti korunur. Gerekli olmayan kişilerin çevrede toplanması önlenir. Aynı anda yaralıyı çekiştiren veya yaraya bakmak için birbirini iten bir kalabalık, yardımın düzenini bozar ve kişinin kaygısını artırabilir.
Küçük, yüzeysel yarada kirin uygun biçimde uzaklaştırılması, temiz suyla temizlik ve temiz bir örtüyle korunma temel yaklaşımlardır. Derin yara kurcalanmaz; içine bilinmeyen toz, bitki, yağ veya başka madde konulmaz. Saplanmış cisim çıkarılmaz. Cismin çıkarılması kanamayı artırabilir veya dokuya ek zarar verebilir. Böyle bir durumda kişi güvenli tutulur, cisim zorlanmaz ve tıbbi yardım istenir. Çanta malzemelerinin temiz yüzeylerine gereksiz dokunmamak da korumayı destekler.
Baş, boyun, göğüs ve karın yaralanmaları özellikle dikkat gerektirir. Yüksekten düşme, şiddetli çarpma, bilinç değişikliği, nefes güçlüğü, giderek artan ağrı veya ciddi kanama varsa 112 aranır. Karın yarasında dışarı çıkan dokular yerine itilmeye çalışılmaz. Baş yaralanması sonrasında kişinin sorulara verdiği yanıtın değişmesi ya da kusma gelişmesi ekibe bildirilir. Dış görünüş sakin olsa bile olayın mekanizması anlatılır. Omurga yaralanması şüphesinde gereksiz hareketten kaçınılır.
Yara temizlendikten sonra konu tamamen bitmiş sayılmaz. Kirli veya derin yarada, hayvan temasında ve enfeksiyon düşündüren kızarıklık, şişlik, akıntı ya da artan ağrı durumunda sağlık değerlendirmesi gerekir. Tetanos korunması ve diğer tedavi kararları sağlık çalışanı tarafından verilir. Daha önce aşı olunmuş olması, her yaranın aynı şekilde ele alınacağı anlamına gelmez. Sağlık kuruluşuna giderken olayın zamanı, kullanılan malzeme ve varsa önemli sağlık bilgileri aktarılır.
Bir dalın bacağı çizdiği örnekte yüzeysel sıyrık ile giysiyi delip dokuda kalan bir parçanın oluşturduğu yara birbirinden ayrılmalıdır. İlkinde uygun temizlik ve koruma düşünülürken ikincisinde parçayı çekip çıkarmak yerine profesyonel değerlendirme öne çıkar. Her iki durumda da paniğe kapılmadan gözlem yapılır. Yaralıyı suçlamak, “dikkat etseydin olmazdı” demek veya yaranın fotoğrafını paylaşmak yardım değildir. Yaralanmanın güvenli yönetimi, temiz yaklaşım, doğru öncelik ve kişiye saygılı iletişimle birlikte yürür.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →11.11 Kanamalar
Kanama, kanın damar dışına çıkmasıdır. Dış kanamada kan görülebilir; iç kanamada ise kan vücut içinde birikebilir ve dışarıdan fark edilmeyebilir. Kanamanın önemi yalnızca görülen miktara veya kanın rengine bakılarak belirlenmez. Hızlı veya devam eden kan kaybı, dolaşımı ve organlara oksijen ulaşmasını bozabilir. İlk yardımda öncelik, ciddi kanamayı erken fark etmek, yardım çağırmak ve uygun kontrolü geciktirmemektir. Kanayan kişiyi sakinleştirmek de düzenli müdahaleyi kolaylaştırır.
Yardım eden kişi önce çevrenin güvenliğini sağlar ve mümkünse eldiven kullanır. Ciddi dış kanamada temiz bir bez veya uygun pansuman malzemesiyle kanayan bölgeye doğrudan bası uygulanır; 112 aranır veya birine aratılır. Bası uygulanırken yaranın içine saplanmış bir cisim varsa cisme bastırılmaz ve cisim çıkarılmaz; görevlinin yönlendirmesi alınır. Yardım çağrısı, kanamanın kendiliğinden durup durmayacağını görmek için uzun süre ertelenmez. Kişinin bilinci ve solunumu da izlenir.
Örtüyü sürekli kaldırıp kanamayı kontrol etmek, oluşmaya başlayan pıhtıyı bozabilir. Kanla ıslanan ilk örtü kaldırılmadan üzerine uygun ek malzeme konulabilir ve bası sürdürülür. Yaranın içine toprak, kahve, bitki veya başka madde dökülmez. İp, tel veya dar bir bağla gelişigüzel sıkma yapılmaz. Turnike gibi özel araçlar uygun durum, doğru eğitim ve yönlendirme gerektirir; her kanamada ilk seçenekmiş gibi uygulanmaz. Kanamanın yeri ve uygulanan yardım sağlık ekibine anlatılır.
Şiddetli çarpma veya düşme sonrasında dışarıda kan görünmediği halde solukluk, soğuk terleme, belirgin güçsüzlük, huzursuzluk, karın ağrısı veya bilinç değişikliği ortaya çıkabilir. Bunlar iç yaralanma ve dolaşım bozukluğu açısından önemlidir. “Kan görmedim, önemli değildir” sonucuna varılmaz. 112 çağrılır; kişi gereksiz hareket ettirilmez ve ısı kaybından korunur. Yiyecek veya içecek verilmez. Durumun değişmesi, örneğin sorulara yanıtın azalması, görevliye somut biçimde bildirilir.
Burun kanaması, kol veya bacak yarasından farklı değerlendirilir. Kişi bilinci açıkken oturup başını hafifçe öne eğebilir; başı geriye atmak kanın yutulmasına yol açabilir. Uygun ilk yardım yönlendirmesi alınır; ciddi, devam eden veya darbe sonrası gelişen kanamada sağlık değerlendirmesi gerekir. Buruna gelişigüzel cisim veya pamuk itmek doğru değildir. Kan sulandırıcı ilaç kullanımı gibi bilinen bilgiler sağlık çalışanına söylenir; kişinin tedavisini kendi kararınızla kesmesini önermeyin.
Örnek bir kesilme olayında, bir kişi kanamaya uygun bası uygularken diğeri 112 ile konuşur ve çantadan gerekli malzemeyi getirir. Yaralıyı arabaya yürütmek için yardımı yarıda bırakmak veya herkesin aynı anda pansumanı değiştirmesi düzeni bozar. Olaydan sonra kanla kirlenmiş malzemeler güvenli biçimde ayrılır, el hijyenine dikkat edilir ve çanta tamamlanır. Bu başlığın temel ilişkisi, görünen kanamayla birlikte kişinin genel durumunu da değerlendirmek ve kontrol ile acil çağrıyı birlikte yürütmektir.
Bu konunun sınavına başla 5 soru · 100 puan →Kendinizi kontrol edin: Düşme sonrası belirgin şekil bozukluğu olan bir bilek düzeltilmeye çalışılır mı?
Hayır. Hareket azaltılır, bölge zorlanmaz ve uygun sağlık yardımı istenir.
Bu konuda çalıştığınız bilgiler, mevcut soru havuzundaki 21, 22, 24 numaralı soruları anlamanıza yardımcı olur.
Konu sınavlarını aç →